Eigenaarschap als sleutel voor echte verandering

Luc De Jaeger, bestuurslid bij Funds For Good, vertelt hoe een hybride model financiële winst verbindt met sociaal ondernemerschap via missiegericht eigenaarschap. Peter Depauw, economisch filosoof en systeemdenker bij Steward-owned, werpt een breder licht op hoe alternatieve eigenaarsstructuren de missie kunnen verankeren én de koppeling tussen geld en macht kunnen doorbreken. Samen verkennen ze waarom eigenaarschap ertoe doet – en hoe het herdenken ervan de toekomst van ondernemen kan hertekenen.

Verder kijken dan aandelen en stemrecht

“Eigenaarschap vormt al eeuwenlang de kern van onze economie,” opent Peter. “Het bepaalt wie er beslist – en met welk doel. Vandaag is eigenaarschap echter vaak een hefboom voor extractie geworden.”

Volgens hem mogen we eigenaarschap niet reduceren tot een puur financieel mechanisme. Het gaat niet enkel om wie de aandelen bezit of stemrecht heeft, maar om de intenties achter die structuren en de richting die ze op lange termijn creëren. Eigenaarschap kan een stabiliserende kracht zijn – als het doordacht wordt vormgegeven.

Dat is precies wat Funds For Good heeft gedaan. “Vanaf het begin was er een duidelijke droom,” zegt Luc. “De oprichters wilden financiën opnieuw verbinden met sociaal ondernemerschap. En dat vroeg om structurele keuzes – niet alleen strategische.”

Winst in dienst van missie

Bij Funds For Good wordt een deel van de winst uit financiële producten structureel geïnvesteerd in mensen die uitgesloten zijn van de klassieke arbeidsmarkt – ondernemers met talent maar zonder toegang tot financiering. “De eigenaars zijn mensen die actief betrokken zijn bij de onderneming,” legt Luc uit. “Toen een van de oprichters vertrok, kochten de anderen zijn aandelen terug. Er was geen conflict – enkel de overtuiging dat eigenaarschap dicht bij de missie moet blijven.”

Alternatieven in beeld

Peter ziet dit als onderdeel van een bredere herziening van eigenaarschap: coöperaties, stichtingen, hybride modellen en meer. “Wat ze gemeen hebben, is de ambitie om eigenaarschap in lijn te brengen met missie en langetermijnverantwoordelijkheid.”

Een van de modellen waarmee hij werkt is steward-ownership, gebaseerd op twee principes: winst dient de missie en de controle blijft bij mensen die actief betrokken zijn bij het doel van de onderneming. Deze principes worden juridisch verankerd – als een kompas. “Zo bescherm je je missie tegen afglijding, ongeacht groei, crisis of externe druk.”

Tussen missie en markt

Een heldere structuur betekent niet dat alle spanningen verdwijnen – zeker niet in de realiteit van vandaag. “Dat is een uitdaging,” zegt Luc. “Onze inkomsten hangen af van de financiële markten, maar tegelijk investeren we in de reële economie. De vraag is: hoe bouwen we stabielere inkomstenstromen op?”

Peter ziet dit als een kritisch ontwerpmoment. “Je moet vooruitdenken: welk soort eigenaarschap heb je nodig wanneer het heel goed of juist heel slecht gaat? Dat zijn de momenten waarop eigenaarschap moet standhouden.” Steward-ownership kan hier een antwoord bieden. Door juridische bescherming in te bouwen, blijft besluitvorming verankerd in de missie – ook wanneer de context verandert.

Van niche naar normverschuiving

Alternatieve eigenaarsstructuren zijn nog geen mainstream, maar het bewustzijn groeit. “In Duitsland en Nederland zien we duidelijke vooruitgang,” zegt Peter. “Er ontstaan juridische kaders, en het debat verdiept zich.” Ook in België beweegt er iets. “Er is tractie,” merkt Peter op, “maar het blijft een stevige stap om zo’n fundamenteel principe te herdenken. Het raakt alles: macht, vertrouwen, opvolging, waarden.”

Luc merkt dat deze reflectie vaak begint bij kleinere of familiale bedrijven, waar de link met de missie sterker is. “Die nabijheid maakt het logischer om structureel te denken – en te beschermen wat telt.”

Peter verwijst naar de case van Patagonia als kantelpunt. “Ze hebben hun stemgerechtigde aandelen ondergebracht in een steward-ownershipmodel en verklaarden de planeet als hun enige aandeelhouder. Het was symbolisch én strategisch. Het toonde dat winst en missie kunnen samengaan – als het eigenaarsmodel daarvoor de ruimte geeft.”

Hij voegt toe: “Het punt is niet dat winst maken fout is. Het gaat erom dat een onderneming zichzelf beschermt tegen een eenzijdige focus op aandeelhouderswaarde. Dat is het verschil. Steward-ownership verankert die scheiding – tussen zeggenschap en winstrechten – in het DNA van het bedrijf.”

Waar te beginnen?

“De eerste stap,” zegt hij, “is nagaan wat er fout kan lopen met je huidige eigenaarsmodel. Wat als een oprichter vertrekt? Wat bij een overnamebod? Of als je plots snel groeit – of juist in zwaar weer terechtkomt? Je moet die sleutelmomenten helder voor ogen hebben. Want dan blijkt of eigenaarschap je missie beschermt of ondermijnt.” “Laat je ook inspireren. Ga kijken hoe anderen het doen – of dat nu steward-ownership is, coöperaties, trusts of hybride vormen. Die voorbeelden openen je blik.” En vooral: overhaast het niet. “Zelfs Patagonia heeft hiervoor de tijd genomen. Deze verschuivingen vragen geen snelheid – maar diepgang.”